Bijna al een heel jaar in de Cariben. Werken en leven met Statianen en met bijzondere Nederlanders die hier de rest van hun leven willen doorbrengen. Nog een paar weken dan loopt het contract af. We weten nog niet goed hoe het gaat eindigen, maar dat het voor ons op statia eindigt is wel zeker. Het was en is nog steeds een bijzonder verhaal, waarin wij een rol mogen spelen. Een bijzonder verhaal over een eiland, dat wij in het verleden gebruikten voor onze handelsdoeleinden, en waar we rijk zijn geworden van de overslag van gekleurde medemensen. Wij wel maar zij niet.

Wonen aan de rand van de slavenmarkt

Na het beëindigen van onze bizarre handel wisten we er niet goed raad mee. Wellicht hoopten we stiekem dat het nogmaals van “eigenaar “ zou verwisselen, zodat wij ervan af zouden zijn. Maar dat is niet gebeurd.  Het is een verhaal over een eiland, dat heden ten dage nog steeds sporen laat zien van dat niet eens zo verre verleden. De fundamenten van wat eens de pakhuizen waren, waar de gekleurde medemensen na aankomst konden aansterken om vervolgens via het nog steeds aanwezige slavenpad de weg naar boven te moeten lopen om te worden verkocht op de markt. Tegenwoordig heet de markt het Wilhelmina plantsoen en wij woonden de eerste zes maanden aan de rand van dat plantsoen. 

Bijzondere mensen 

Een verhaal over een eiland, waar we bijzondere mensen hebben leren kennen. De 89-jarige ismael Berkel, die met zijn verhalen en inspanningen het slavernijverleden tastbaar en voelbaar houdt. Hij is een van de speciale genodigden voor de Keti Koti viering in Amsterdam op 1 juli. René die samen met zijn vrouw Loris een restaurant draaiende weten te houden, waar je afspreekt voor koffie, lunch of avondeten. Als Loris er zin in heeft is er ook een karaokeavond, wat altijd een feestavond wordt. De bars van Franky die tegen elkaar aan zitten, waar we op vrijdag het weekend begonnen met politieke gesprekken met Franky. Bij begrafenissen in de tegenoverliggende kerk waren de bars dicht, maar ze gingen direct open als de dienst was afgelopen en veel kerkgangers kwamen dan even langs. In het restaurant aan de kade kon je op vrijdagavond Sexy Ramona vinden die op haar 68e altijd te vinden is op een party waar gedanst en geknuffeld kan worden. Het museum is het domein van Mischa die ook rondleidingen verzorgd. Bij evenementen heeft zij een act met een typetje als een Statiaanse Tineke Schouten. 

We hebben veel mensen ontmoet die open staan voor een praatje, die graag vertellen wat er moet gebeuren (door Nederland), die over vroeger vertellen (toen was er 30 meter strand, was er altijd life muziek in de historische kern, struikelde je over de bars, waren alle gebouwen bewoond). En die vertellen dat de loslopende dieren van alle tijden zijn. Velen zien het niet als probleem dat er 14.000 (laatste telling van enkele jaren terug) koeien, geiten, schapen en ezels loslopen. Maar het is een feit dat ze alles opvreten waardoor de erosie van de kliffen verergert met instortingsgevaar tot gevolg.

Politieke vrijheid via de radio

Dit is een verhaal over een eiland dat is opgezadeld met een bestuurlijk systeem, dat ze zich maar moeilijk eigen kunnen maken. Het Nederlandse bestuurlijk systeem leidt tot een scheiding tussen hen, die ervoor willen gaan en hen, die dat vooral niet lijken te willen. Een verhaal over een eiland, waar de radio nog springlevend is en politici eigen radiozendtijd huren. Op vrijdagochtend is raadslid Clyde van Putten te horen, die op totaal eigen wijze en ongeremd zijn “keek op de week” ten gehore brengt. Hij is in staat om minuten lang te praten over de “tall white man at the Registrars office“ die volgens hem niet altijd de goede dingen doet.  We mijden op de vrijdagochtend de supermarkt die dit radioprogramma altijd op de speakers heeft staan.

Een ongewisse toekomst

Een eiland, waar ministers, staatssecretarissen en ambtenaren kind aan huis zijn om hun steun aan het eiland ook in daden om te zetten met een waslijst aan uit te voeren projecten die in Den Haag zijn bedacht. Een eiland waar de toekomst ongewis is, als er geen substantiële werkgelegenheid gaat komen, waardoor de bevolking een eigen inkomen kan verwerven of een experiment met een basisinkomen voor iedere volwassene.

Multicultureel eiland

Het verhaal van een eiland, waartoe Europese Nederlanders zich voelen aangetrokken. Ze werken hier tijdelijk of ze emigreren naar Statia met en zonder werk (pensionado’s). Er zijn aardig wat pensionado’s die een huis kopen op Statia en er 6 maanden per jaar wonen zoals Amerikanen, Duitsers en Belgen. De meeste immigranten zijn gekleurde medemensen uit de regio of uit Azië die werken in de bouw, de supermarktjes en in de huishouding. Zij op hun beurt ondervinden niet altijd de juiste bejegening van de Statianen en vormen zelf een hechte Spaanstalige of Aziatische gemeenschap. 

Een Statiaans stempel

Heeft een jaar werken op Statia ook iets opgeleverd? Dat is lastig aan te geven. Mijn opdracht was de vorming van een moderne griffie, maar de raadsleden hebben last van veranderingen in het algemeen. En ook daar zie je een verschil tussen de oppositie en de meerderheidspartij. De meerderheid wil eigenlijk vasthouden aan wat er was voor 2018 (de ingreep door Nederland) en wil de Nederlandse nestgeur zoveel mogelijk vervangen door een Statiaans stempel. Of dat kan binnen de huidige wetgeving is voor hen een bijzaak. 

Ik hou het erop dat ik zaadjes heb geplant, waarvan sommigen kunnen uitgroeien tot iets moois, maar de meesten niet zullen aanslaan. Maar wellicht is wat er speelt ook heel goed terug te voeren tot het volgende. Iemand van Saba gaf aan dat het ontbreken van goede achtergrond literatuur over zeg maar de Hollandse school door hem erg werd gemist. Natuurlijk is die informatie er wel maar altijd in het Nederlands. Dat beheerst men niet goed. Er wordt gezocht in Engelse literatuur. Echter, de Angelsaksische insteek is anders, gaat meer uit van de winner takes it all in plaats van bruggen bouwen, van gekozen voorzitters, burgemeesters etc. Dat brengt mij tot de volgende slotopmerking: Ofwel we gaan een grondige discussie voeren over wat goed past bij de eilanden als bestuursvorm ofwel we gaan echt investeren in de Hollandse school op de eilanden. Wat we nu doen is een vorm van aanrommelen en dat zal geen succes worden.