De commissionairs zijn dus benoemd en aan de slag gegaan. De Regeringscommissarissen en mn collega eilandsecretaris en haar medewerkers zijn druk bezig om hen wegwijs te maken binnen de huidige organisatie. Hoewel de commissionairs wel al vroegere ervaring hebben in het werk binnen het bestuurscollege, zullen de nieuwe werkwijzen hen wel eigen moeten worden gemaakt. Als griffier sta ik vooralsnog aan de zijlijn, maar op het gebied van de samenwerking tussen raad en bestuurscollege zijn goede afspraken noodzakelijk. Maar ook hier geldt dat alles niet in een keer vorm kan worden gegeven. 

Voor mij als griffier is het nu weer bezig zijn met de dagelijkse gang van zaken en trachten ook binnen de griffie en in de werkprocessen met de eilandsraad instrumenten die passen binnen de WolBES op tafel te brengen. Belangrijk zal zijn de introductie van een digitaal systeem, waarbinnen alle noodzakelijke werkprocessen kunnen worden vormgegeven. Denk aan registratie stukken, routing vergaderstukken, vastleggen vergaderingen e.d. Wat voor ons in de meeste Nederlandse gemeenten inmiddels heel normaal is, staat hier op Sint Eustatius nog in de kinderschoenen. Voordeel van het pas starten nu met digitalisering betekent overigens ook leren van fouten, die in Nederland zijn gemaakt. Welke oud-Feyenoorder zei ook al weer: elk nadeel heeft zijn voordeel?

Afgelopen week bracht een delegatie van het ministerie van BZK een bezoek aan het eiland om te praten over de aanpassingen binnen de WolBES. Er staat een revisie op de rol en ze wensten daarover ook met de eilandraadsleden en de griffier te spreken. Vanuit onze kant is aangedrongen op gelijkschakeling van het aantal raadsleden met dat van vergelijkbare gemeenten in Nederland. Nu mogen Sint Eustatius en Saba ieder 5 raadsleden hebben. In Nederland zou Sint Eustatius op basis van dezelfde inwoneraantallen recht hebben op 11 raadsleden. Eigenlijk is de achtergrond van het verschil de vraag of er wel 11 geschikte kandidaten zouden zijn te vinden op het eiland. Alsof we dezelfde vraag ook stellen bij Ameland met ook iets meer dan 3000 inwoners? BZK wil wel het aantal naar boven bijstellen maar dan in stappen. Dat betekent eigenlijk dat pas over ruim 8 jaar het normale aantal kan worden bereikt (dus na twee verkiezingen). Volgens mij kan en moet dat veel sneller, het liefst al bij de komende verkiezingen in maart 2023. Zoals ik zelf heb betoogd in het gesprek met BZK kan dan gebruik worden gemaakt van de ervaring van de zittende raadsleden in combinatie met de nieuwe raadsleden. Uiteraard moet er daarnaast ook worden gewerkt aan de toekomstige scholing van kandidaat-raadsleden, via bijeenkomsten gedurende het jaar en via het voortgezet onderwijs met gastlessen van bv de gezaghebber, een commissioner, de eilandsecretaris, de eilandgriffier en een raadslid. Breng het bestuur dichter bij de mensen derhalve. 

Voorts heb ik gepleit voor een uitbreiding van 2 naar 4 commissioners vanwege de vele taken, die op het bestuurscollege afkomen. Ook biedt dat de mogelijkheid om een verdeling te maken over de verschillende fracties op het eiland, waarmee ook een bijdrage wordt verleend aan breder draagvlak voor maatregelen en beleid. De huidige constructie met een soort van politieke assistenten voor de eiland-wethouders kan je dan omzetten in een meer transparante bestuursvorm waarin iedereen dezelfde rechten en plichten heeft en ook voldoen aan de in de wet gestelde eisen aan commissioners. Dat geldt ook voor de raadsleden. In plaats van het uitbreiden van het zogeheten ondersteuningsbudget voor fracties zou je ook gebruik kunnen gaan maken van burgerleden, die daarvoor ook een vergoeding ontvangen, maar ook moeten voldoen aan de in wet gestelde eisen omtrent volgen van de wettelijke regels. Transparantie voorop derhalve.

Tenslotte heb ik ook een pleidooi gehouden voor het rechttrekken van de bekostiging van eilandraadsleden met hun collega’s van Nederland. In Nederland ontvangen raadsleden in soortgelijke gemeenten als bv Ameland of Vlieland ca 1100 euro per maand, terwijl dat bij Saba en Sint Eustatius ongeveer 600 euro is. Het waarom is nauwelijks uit te leggen, temeer daar voor een contact met collega-raadsleden al snel tot 300 euro voor een retour op tafel moet worden gelegd. 

In een apart gesprek heb ik ook aangegeven dat ik het een goede zaak zou vinden als de benoeming, schorsing en ontslag van personeel binnen de griffie en wat ik noem de “staande organisatie” zou worden ondergebracht bij respectievelijk de eilandgriffier en de eilandsecretaris. Daarmee krijg je een duidelijk scheiding van de machten. Tegelijkertijd onderschrijf ik volkomen de oproep van de Bes-gemeenten om een fundamentele herziening in de rechtspositie van het personeel te bewerkstelligen. Om goede mensen te kunnen krijgen en behouden op de Bes-eilanden is een substantiële verruiming van de arbeidsvoorwaarden noodzakelijk, waaronder een echte verhoging van de salarissen. Daarmee worden de eilanden echt aantrekkelijk voor de Antilliaanse bevolking om te gaan werken op de eigen eilanden. De verschillen tussen wat kan worden verdiend in Nederland en hier is veel te groot, terwijl het werk op de eilanden feitelijk veel complexer is. Tijdelijk personeel, zoals die nu in grote getalen te vinden zijn op de eilanden brengen feitelijk geen structureel soulaas. Tijdelijke contracten van bv 3 of 4 jaar daarentegen wel met mogelijk ook bijkomende arbeidsvoorwaarden als woningen en reiskosten. Maak het echt aantrekkelijk om te gaan werken in de eigen regio! Voor wat het meer zal kosten hoeven we het niet te laten, want de uiteindelijke meerkosten zijn maar een fractie van wat we in Nederland te besteden hebben. De politiek moet dan ook zelf direct afstand nemen van benoemen, schorsen en ontslag van personeel. Laat dat aan de eindverantwoordelijke griffier en secretaris over. Selecteer hen wel mede op die kwaliteiten en laat hen ook over hun beleid verantwoording afleggen. Dan bereik je mijns inziens gezonde bestuurlijke verantwoordelijkheden.

Als laatste wil ik nog iets opmerken over de Herstelwet zelve. Zoals de naam al doet vermoeden, beoogd deze wet het daadwerkelijke herstel van de democratie op Sint Eustatius of anders gezegd de teruggave van het zelfbeschikkingsrecht aan het lokale bestuur. Er zijn veel voorwaarden opgenomen in de wet die de verschillende stappen markeren, zoals de in een eerder genoemde blog de vaststelling van de gemeentelijke verordeningen. Maar het herstel is meer dan alleen het volgen van een tijdlijn. Het herstel moet ook betekenen het herstel van vertrouwen in elkaar. Dat kan je niet vastleggen in regeltjes, maar moet tot uiting komen in gedrag en in houding. Dat is wederzijds overigens, wederzijds tussen “Den Haag” en Sint Eustatius. Als we nadrukkelijker gaan werken aan dat herstel van vertrouwen, dan vormen de regels geen stok meer om elkaar te slaan, maar een staf om samen verder te gaan.

Hans 21 oktober 2022