Ik heb in eerdere blogs al geschreven over de verschillen tussen Nederland en Statia (en daarmee ook de andere BES-gemeenten in de Cariben). Na ons verblijf aan Sint Maarten en het Franse Saint Martin vallen die verschillen ons nog eens extra op. Op het Franse Saint Martin kun je met euro’s betalen, kun je gewoon (!) bellen met Nederland zonder extra kosten en zie je op straat de normale Franse kentekens, maar dan met de code voor Saint Martin. De bakkers bakken stokbrood, er wordt Frans gesproken en de keuken is Frans, zij het met een heel grote Caribische invulling. De voor ons zo bekende Carrefour, Super U en zelfs de Leader Price tref je er aan (zij het dat de Carrefour gekozen heeft voor het Nederlandse gedeelte). Zo anders is het op Statia: geen KPN of Vodafone om te kunnen bellen, geen euro om te kunnen betalen en je kunt heel lang zoeken naar een Jumbo of Appie, maar je zult ze niet vinden. Ook de nummerborden zijn hier dus anders, zoals ik al had vermeld, maar dat is dan weer alleraardigst.

Frankrijk hanteert dus het motto dat als je in Frankrijk bent je overal min of meer dezelfde rechten (en ook plichten) hebt. Dat is overigens iets anders als dat dan ook alles goed is geregeld. We hebben het wel eens over de Franse slag en dat zie je op dat eiland ook goed terug. De gevolgen van Irma zijn, zeker in het toeristische gedeelte van het Nederlandse Sint Maarten heel goed aangepakt, terwijl aan de Franse kant de gevolgen nog heel goed zichtbaar zijn. Zelfs heel grote hotelcomplexen zijn nog steeds ontoegankelijk. Maar je voelt je wel in Frankrijk.

Op Statia is van een gelijktrekking nog niet echt sprake. Maar de gedachte leeft wel dat dat zou moeten. Ook het kabinet heeft in april 2022 het roer omgegooid. Eer wordt een inhaalslag gemaakt om het voorzieningenniveau op te krikken naar Nederlands niveau door nieuwe wet- en regelgeving. Dit wordt het ‘comply of explain’ principe voor Caribisch Nederland genoemd. Dit houdt in dat nieuwe wetgeving en afspraken ook moeten gelden voor Caribisch Nederland en als dat niet zo is dan moet worden uitgelegd waarom dat niet het geval is. Als we dat gelijktrekken eens doortrekken naar Sint Eustatius, wat zou dat kunnen betekenen? Zo maar een greep wat er in mij opkomt als ik denk aan het gelijktrekken van voorzieningen:

– een reguliere veerdienst vanuit Statia naar Sint Maarten en Saba, net zoals bij de Waddeneilanden met de mogelijkheid om de eigen auto mee te nemen en dat alles tegen een gereduceerd “eilanderstarief”, waarbij een zogeheten expresdienst zonder auto ook tot de keuzemogelijkheden behoort. Als iemand van Statia nu naar Sint Maarten gaat en daar een auto nodig heeft moet men er een huren;

– dezelfde tarieven en keuzemogelijkheden voor mobiele telefonie en internet, zoals de Fransen dat ook hebben georganiseerd op Saint Martin;

– een normaal Nederlands paspoort met een BSN-nummer en de daarbij behorende toegang tot tal van collectieve voorzieningen;

– geen paspoort of douane controle om te reizen tussen Saba, Bonaire en Sint Eustatius, alsof je voor het reizen naar Texel ook je paspoort moet tonen en niet meer dan 2 liter jenever mag meenemen;

– op het terrein van sociale zaken dezelfde mogelijkheden als in Nederland, waarbij moet worden aangetekend dat er inmiddels stappen zijn gezet om dat te bewerkstelligen, zij het nog steeds in een langzaam tempo;

– normale banktarieven voor normale banktransacties, waarbij de mogelijkheid voor “eilanders” om een rekening te kunnen openen ook worden vergemakkelijkt.

Eigenlijk kun je stellen dat op veel terreinen nog steeds het omgekeerde geldt: “anders als in Nederland, vanwege een andere historie”.

Dat de bewoners hier op het eiland daar boos over kunnen worden, is dan ook goed te begrijpen. Laat je kind studeren in Nederland en tot de ontdekking komen dat het studiesysteem (inclusief vergoedingen) niet is ingericht voor kinderen uit Statia, omdat ze geen BSN-nummer hebben. Ga als politicus van Statia met een identiteitskaart uit Statia naar een ministerie in Den Haag voor overleg en je wordt niet toegelaten, omdat ze dat officiële document niet kennen (wat gezien het kleine aantal dat in omloop is nog valt te begrijpen) maar ook niet willen kennen (wat gezien de status van Statia binnen ons land onbegrijpelijk is). Ga als griffier vanuit Nederland naar Statia om hen te helpen dit mooie vak invulling te geven en je wordt door je eigen zorgverzekering uitgesloten van zorg, omdat men “geen contract met Statia heeft”. 

Een blik op de alom tegenwoordige Quill van een andere hoek op het eiland

Ik weet (en zie ook) dat op een aantal beleidsterreinen wordt gewerkt aan een daadwerkelijke gelijkschakeling tussen Nederland en Statia (en de andere BES-gemeenten). Dat is op zich een goede ontwikkeling. Tegelijkertijd zie ik ook dat dezelfde BES-gemeenten moeten reageren op documenten uit Nederland, die vooral afkomstig zijn van ministeries. Dan moet er binnen zes weken worden gereageerd, ook in de afgelopen twee maanden dat ik hier nu ben. Dan zijn op Statia mensen met vakantie en is de bezetting minimaal. Maar bovenal worden de ambtelijke apparaten van de BES-gemeenten geacht in staat te zijn te reageren op goed doorwrochte voorstellen van vaak hoog gekwalificeerde medewerkers bij ministeries, terwijl de bezetting bij de BES-gemeenten vooral is afgestemd op de omvang van deze gemeenten. Daarbij speelt dan ook nog eens dat het bestuurlijke Nederlands, waarin de stukken zijn geschreven heel wat anders is als het Nederlands wat wordt onderwezen op de BES-eilanden. 

Dat kan en moet anders in mijn optiek: geef de eilanden voldoende tijd om zich te kunnen oriënteren op wat wordt voorgesteld vanuit Nederland. Nog belangrijker is een oproep aan Nederlandse ambtenaren om zich te verdiepen in wat er echt speelt op de eilanden en in overleg te gaan met de eilanden. Neem de “eilanders” mee, door op de eilanden zelf met hen in overleg te gaan. Luister naar wat zij bedoelen, want zij weten als geen ander wat het is om op Statia te wonen en wat zij nodig hebben. Vertaal hun behoeften naar wetgeving of voorstellen die de verschillen met Nederland verkleinen of wegnemen en die tegelijkertijd de kwetsbare samenleving op Statia niet schaden. Het gaat er niet om dat alle wetgeving rücksichtslos gelijk wordt getrokken. Wetgeving is altijd het vastgelegde resultaat van een maatschappelijke ontwikkeling. Dus kijk welke ontwikkeling gewenst is en maak daar passende wetgeving bij.