Sint Eustatius heeft de status van Nederlandse gemeente binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Dat betekent dat voor het eiland in principe dezelfde rechten en plichten gelden als voor een gemeente in het verre Nederland. Dat is anders dan op het bovenwindse eiland Sint Maarten, dat met Aruba en Curacao een zogeheten “status aparte” heeft. 

Een soort waddeneiland dus, maar dan iets verder gelegen van het Nederlandse vaste land. Kijk naar de hulpdiensten: De bekende gele kleuren van de ambulance sieren ook de ambulance op Sint Eustatius. De rode kleuren en strepen van de brandweerwagens zie je ook terug op het brandweermaterieel hier. De politie rijdt in de Hollandse kleuren en zelfs de marechaussee is herkenbaar. Het enige verschil met het vasteland in Nederland zijn hier de kentekenplaten: die zijn statiaans en volgens mij een must-have voor verzamelaars.

Ook herkenbaar is de verzuiling. Er is de katholieke kerk, de protestante kerk, en de methodisten en de 7e dag adventisten hebben ieder hun eigen kerkgebouw.  Ook in het basisonderwijs zie je de verschillen terug met eigen scholen. De Nederlandse trend dat een gemeente pas meetelt als er een rotonde is aangelegd, herkennen we hier ook. Sinds kort beschikt Sint Eustatius over twee heuse rotondes, die worden geacht het verkeer in goede banen te leiden. De vraag is uiteraard welk verkeer dan, maar op zulke details moet je niet letten. Sinds kort ontbreken ook de verkeersheuvels niet, dus je waant je thuis. Alleen stoplichten ontbreken hier. Tenslotte wordt net als in Nederland rechts gereden en hebben de auto’s het stuur aan de linkerkant. 

De meest in het oog lopende verschillen zijn dat er Engels wordt gesproken, betaald wordt in dollars en het prijspeil een stuk hoger ligt als op het Nederlandse vasteland. Alles wat hier nodig is, komt met de boot, waarbij Sint Maarten als overslaghaven fungeert wat ook weer extra geld kost. Zo betaal je hier voor een kartonnen doos met 24 flesjes Heineken van 25 cl 22 dollar in de supermarkt. Een fles heel gewone wijn kost 8 dollar en een vers volkoren brood gesneden kost 6 dollar bij de bakker. Dat zijn de eerste verschillen als je een voet op het eiland zet en je er tijdelijk gaat vestigen. 

Oh ja, om er te komen moet je altijd een vliegtuig of boot nemen, anders is een bezoek niet mogelijk. Een retour naar Sint Maarten met het vliegtuig (nog geen 20 minuten inclusief stijgen en dalen) kost circa 300 dollar. Een retour via de boot kost 85 dollar, maar dan zul je een stevige maag of zeemansbenen moeten hebben, want de zee tussen beide eilanden is vrij ruw. Hugo de Jonge zal dat beamen, nadat hij na zijn laatste bezoek hier met de boot naar Sint Maarten ging.

Als het eten, het wonen en het reizen van en naar Statia zo duur is, dan verwacht je dat de inkomens ook hoog zijn net als de sociale vangnetten voor de mensen die zonder werk komen te zitten. Maar dan ineens blijken er verschillen te zijn met het vasteland van Nederland en zelfs met de Waddeneilanden. Dan ineens vormt Statia geen onderdeel meer van Nederland en behoort het alleen nog tot het Koninkrijk der Nederlanden. 

Een Statiaan heeft dan wel de Nederlandse nationaliteit, maar heeft geen BSN-nummer en daarmee geen Digid. Wat wij met onze BSN (digitaal) kunnen aanvragen of inzien, bestaat niet voor Statianen of is anders geregeld. Ook het minimumloon op Statia is zo’n 500 euro lager als in Nederland, terwijl het prijspeil hoger is.

Het belangrijkste verschil met de Nederlandse voorzieningen is het ontbreken van een vangnet bij werkloosheid. Een WW-uitkering is er niet en een bijstandsuitkering ook niet. Hier bestaat de zogeheten onderstand. Per twee weken heeft een werkloze inwoner recht op een bijdrage van 233 dollar (oftewel 466 dollar per maand), plus voor het eerste kind 41 dollar (82 per maand) en voor de volgende kinderen 21 dollar (42 dollar per maand) en als deze inwoner zelfstandig woont ook nog 132 dollar voor huisvestingskosten (264 dollar per maand). Overigens was dat bedrag tot voor kort nog maar 160 dollar per maand! Een alleenstaande moeder met twee kinderen met een eigen woning, maar zonder werk, moet rondkomen van zo’n 854 dollar per maand. Daarvan moet alles betaald worden ook het onderwijs van de kinderen. In Nederland heb je dan al snel een uitkering van zo’n 1.100 euro plus nog veel toeslagen.  Als je dus geen werk meer hebt val je hier al snel in een financieel gat. Daar staat dan tegenover dat de zorgverzekering er voor alle inwoners is, maar wel zonder keuze in pakketten. Ondanks alle goede zorgen van de mensen die werken binnen de gezondheidszorg op het eiland, is er sprake van minimale zorg. Al snel ben je aangewezen op de helikopter voor zorg in Sint Maarten of het vliegtuig voor zorg op Curacao. Als snel handelen belangrijk is, zijn je vooruitzichten niet goed. 

Bij de totstandkoming van deze bijzondere gemeenten van Nederland is beloofd dat er een acceptabel niveau van voorzieningen zou worden geregeld. Dat is nog steeds niet gebeurd.

Hans 17 juli 2022